T.C.

MALİYE  BAKANLIĞI

Millî Emlâk Genel Müdürlüğü

 

Sayı:     3232–45-0 / 23322-49                                                Ankara, 15 Ekim 1966

             İDARÎ Davalar.

Konu:   Suriyelilere ait emvale el konulması Hk.

 

           

Sıra  No.: 9 (*)

................................... Bakanlığına

...................................... Valiliğine

 

İlgi  : Defterdarlık.

 

Bakanlar Kurulunun 1/10/1966 gün ve 6/7104 sayılı Kararnamesiyle kabul edilen "Suriye Uyrukluların Mallarının Tesbiti ve Bu Mallara El Konulması Hakkındaki Yönetmelik" in tam metni bu tebligatın sonunda yazılıdır.

 

Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girecek olan bu Yönetmeliğin tatbik şekli aşağıda izah edilmiştir.

 

1-       El koyma :

 

Yönetmeliğin 1 inci maddesi ile Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişilerin Türkiye'de bulunan taşınmaz ve taşınır – zatî ve ev eşyası hariç – mallariyle bütün hak ve menfaatlarına 28 / 5/ 1927 tarih ve 1062 sayılı Kanun hükümleri gereğince el konulduğunu âmirdir.

 

2-       Bu hükme göre el konulacak Suriye emvalini;

 

            a) Taşınmaz mallar,

            b) Taşınır mallar,

            c) Paralar,

            d) Ticarî servetler,

            e) Hak ve menfaatler,

            olarak  mütalâa  etmek  gerekir.

 

Bunların her biri hakkında aşağıda ayrı ayrı maddeler halinde izahat verilmiş ve olunacak işlem ayrıca gösterilmiştir.

 

3-       Taşınmaz mallar :

 

            Yönetmelik  istisnasız olarak Suriye uyrukluların yurdumuzdaki tapuda kayıtlı olsun veya olmasın özel mülkiyetlerinde veya senetsiz tasarruf ettikleri bütün taşınmaz mallarına Hazinece el konulacağını kabul etmiştir.

 

a) Suriyeliler adına tapuda kayıtlı taşınmaz mallar :

 

Tapu idareleri bütün kütüklerin incelenmesi suretiyle Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ait taşınmaz malları tespit ettikten sonra Hazinece el konulan bu emlâkın tedavüllerine meydan bırakmamak üzere kayıtlarının beyanlar hanesine Yönetmeliğin 2.maddesi gereğince Hazinece el konulduğu şerhini verecektir. 

 

Bu konuda tapu idarelerince yapılacak muamele ve mahallin en büyük mal memuruna verilecek cetveller hakkında Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünce kendi teşkilatlarına tebliğ olunan genel yazının bir örneği ilişiktedir. (Ek 1)

 

b) Suriyeliler adına tapuda kayıtlı olmayan taşınmaz mallar:

 

Suriyeliler tarafından senetsiz tasarruf edilen ve bu sebeple tapuda kayıtlı olmayan taşınmaz mallar da bulunabilir. Bunlar hakkında yapılacak muamele  Yönetmeliğin 3, 4, 5 ve  6 ıncı maddelerinde açıklanmıştır.

 

Yönetmeliğin 3 üncü maddesi gereğince Suriye uyruklular adına kayıtlı bilumum taşınmaz malların ilçeler itibariyle özel idareler tarafından köyü ve mahallesi, sahibi, vergi tahrir numarası, mevkii, mesahası ve hududu ile varsa ada ve parsel veya tapu tarih ve numarasını gösterir 5 nüsha cetvelden birini dosyalarında saklayarak diğerlerini bulundukları yerin en büyük mal memuruna tevdi edeceklerdir.

 

Özel idareler aynı zamanda Hazinece el konulan bu taşınmaz malların vergi kayıtlarına da el konulduğu keyfiyetini işaret edeceklerdir.

 

Bu konuda gerekli tamim İçişleri Bakanlığınca ayrıca valiliklere gönderilmek üzeredir.

 

4-       Taşınır mallar :

 

Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişilerin yurdumuzdaki taşınmaz mallarına – zatî ve ev eşyası hariç – Hazinece el konulduğu Yönetmeliğin 1 inci maddesinde yazılıdır.

 

Zatî eşyalar ve istisnaları Gümrük Yönetmeliğinin 1018 inci maddesinde sayılmıştır. Ezcümle giyinip kuşanmasına, oyun oynamasına, musikiden bildiği bir çalgıyı çalmasına, yolculuk esnasında kullanılmasına, yenilmesine ve eşyanın taşınmasına ait lüzumlu eşyalar zatî eşyadan maduttur.

 

Ev eşyası ve istisnaları yine aynı Yönetmeliğin 1031 inci maddesinde sayılmıştır.

 

Ezcümle yatak, yemek, oturma odaları ve salon eşyalarıyla mutfak takımları gibi ikamet ve süknâ ihtiyaçlarına uygun eşyalar da ev eşyasından maduttur.

 

Taşınır mal deyimi Yönetmelikte genel ve tam olarak kullanılmıştır. Buna göre yukarıda yazılı istisnalar dışındaki taşınır mallar deyimi;

 

A– Bilumum hayvanları,

B – Bütün nakil vasıtalarını (kağnı, araba, jeep, kamyon, oto gibi),

C– Her çeşit toprak ve hayvan mahsullerini (zahire, yağ, pamuk, yün ve benzerleri),

ǖ Tarım makine âlet ve vasıtaları (saban, pulluk, mizber, döven, traktör, harman makinesi vesaire gibi),

D– Esnaf ve tüccarların mağaza, dükkân, değirmen, depo ve atölyeleriyle benzeri yerlerde bulunan her çeşit ticarî mallarını,

E- Diğer her çeşit eşyayı, kapsar.

 

Bu konuda bir nokta üzerinde ehemmiyetle durulmasında fayda görülmüştür.

 

Pasavan bölgelerinde muvakkat ithâl yoluyle yurdumuza getirilen Suriye uyruklulara ait her çeşit menkul eşya ile, yurdumuzda kendi topraklarından istihsal edilip henüz yurt dışına çıkarılmayan her türlü ürünlere de el konulduğundan, bu mallar hakkında da Yönetmelik hükümleri uygulanacaktır.

 

5-       Paralar :

 

Yönetmeliğin 7 nci maddesi Türk parası kıymetini koruma mevzuatına göre, bloke edilmiş paralar ile menkul kıymetlere el konulacağını, 8 inci maddesi de bunlar dışında kalan millî ve yabancı bankalarda Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişiler tarafından yatırılmış paralar ile menkul kıymetlere el konulduğunu tayin etmiştir.

 

Bu hükümlere göre, Suriye uyruklulara ait ister bloke edilmiş olsun, ister edilmesin paralar ile her türlü yabancı paralar ve Türk veya yabancı parasıyla olan her nevi alacak hak ve menfaatlar ve bütün kıymetlere Hazinece el konulur.

 

Bu maddede sözü edilen menkul kıymetler Suriye uyrukluların sahip bulundukları, esham ve tahvilâtı, meskükât, mücevherat ve külçe halindeki altın ve nakte çevrilmesi kabil bütün kıymetleri ifade ettiğinden bunlara da el konulmuştur.

 

Diğer taraftan, bankalarda Suriye uyruklular tarafından açılmış bulunan vadeli ve vadesiz bütün mevduat da  bu hükme tabidir.

 

Suriyeliler tarafından kiralanmış kasalar hakkında 8 inci madde hükmünün uygulanacağı kabul edildiğinden bu şekilde kiralanmış kasa mevcut olduğu takdirde ilgili banka veya şubeleri tarafından vukubulacak iş'ar üzerine bu kasalar hakkında da gerekli işlem yapılacak ve tereddüdü mucip ahvalde keyfiyet Bakanlığımızdan (Hazine Genel Müdürlüğü ve İktisadî İşbirliği) ifadesiyle sorulacaktır.

 

Yönetmeliğin 7 ve 8 inci maddeleri mucibince bankalarca yapılacak muamele Bakanlığımızca (Hazine Genel Müdürlüğü ve İktisadî İşbirliği) ifadesiyle bankalar genel müdürlüklerine bir genelge ile bildirilmiştir.

 

6-       Ticarî servetler :

 

Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ait ticarî servetlere de bu Yönetmelik gereğince Hazinece el konulmuş bulunmaktadır.

 

Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişiler ticaretle iştigâl ettiği takdirde, tabiatiyle bunların ticarî faaliyetlerine de el konulmuştur.

 

Ancak, Suriyeli şahıs diğer Türk vatandaşlarıyla ortaklık halinde ticarî faaliyette bulunuyor ise, bu takdirde ortaklığın mahiyetine göre bu ortaklık hisse senedine dayanan bir ortaklık ise, münhasıran hisse senetlerine el konulacak ve müessese faaliyetine devam edecektir.

 

Bu ortaklık hisse senedine dayanmıyorsa diğer ortak veya ortaklara envanter neticesi ticarethanenin aktif ve pasifini gösterir bir zabıta yediemin olarak teslim edilecektir.

 

Bütün bu muameleler için Türk Ticaret Kanunu ve Hukuk Usulü Muhakameleri Kanununa müsteniden mahkemeden karar istihsali lâzımdır.

 

7-       Hak ve menfaatlar :

 

Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişilerin Medenî Kanuna, Borçlar Kanununa, İcra ve İflâs, Türk Ticaret ve Tapu Kanunularına ve diğer nakte tahvili kabil veya istifadesi mümkün yahut devredilebilir bütün hak ve menfaatlarına Hazinece el konulmuştur.

 

Pek mütenevvi olan hak ve menfaatlara misal olarak şunlar zikrolunabilir:

 

a) Üçüncü şahısların taşınmaz malları üzerine Suriyeliler lehine müesses gayrimenkul mükellefiyeti ve itrifak hakları ile Suriyeliler namına konulmuş ipotekler,

 

b) Suriye uyrukluların alacaklı bulunduğu 3 üncü şahısların her nevi malları ve ücretleri üzerine icraya intikal eden ve tahsil edilmekte bulunan veya henüz tahsiline başlanmayan bütün alacaklar,

 

c) Suriye uyrukluların adî senet veya noter senediyle veyahut mahkeme ilâmı ile mevcut her türlü alacakları,

 

ç) Ticaret Kanunu hükümlerine göre Suriye uyruklular adına ticaret siciline kaydolunan devir ve temliki kabil alâmeti farika ve firmalar,

d) Ticarî muamelelerden doğan her türlü alacaklar,

 

e) Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığınca Suriyeliler adına müseccel bütün imtiyazlar,

 

f) Mahkemeler, bankalar ve resmî dairelerde ve mal dairelerinde muhtelif kanunlara göre alınmış her türlü teminatlar ve mal sandıklarında mevcut istihkaklar ile emanette bulunan paralardır.

 

Bu gibi alacak, haklar Suriye uyruklu özel ve tüzel kişilerden veya 3 üncü şahıslar tarafından vaki olacak beyanlar veya tapu ve icra daireleri ile ticaret odalarından, mahkemelerden ve alâkalı diğer daire ve müesseselerden sorularak tesbit edilecektir.

 

8-       Açılmış davalar ve icra takipleri :

 

Yönetmeliğin 9 uncu maddesi bütün mahkemelerin Suriye uyruklu özel ve tüzel kişiler tarafından Türk vatandaşları aleyhine veya Türk vatandaşları tarafından Suriye uyruklu kimseler aleyhine açılmış bulunan her çeşit davaların bir listesinin çıkarılarak mahallin en büyük mal memuruna verileceğini ve bundan sonra Hazinenin usul hükümlerine göre müdahil olarak bu davalara katılacağını tayin etmiştir.

 

Bu hükme göre Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişiler tarafından Türk vatandaşları aleyhine açılmış veya Türk vatandaşları tarafından Suriye uyruklu kimseler aleyhine açılmış bulunan davalar ile Suriye uyruklu şahıslar tarafından Türk vatandaşları aleyhine yapılan icra takiplerini gösterir listenin adlî makamlarca hazırlanıp verilmesini müteakip davalara Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 53 ve müteakip maddelerine müsteniden müdahale edilmesi ve icra takiplerine de devam olunması lâzımdır.

 

9-       Suriyeliler tarafından kiraya verilen taşınmaz mallar :

 

Suriye uyruklu özel ve tüzel kişilere ait olup da kiraya verilmiş olan mallar hakkındaki muamele Yönetmeliğin 12 nci maddesinde tayin edilmiştir.

 

Bu hükme göre Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ait olup sözleşmesiz veya sözleşmeli kiraya veya ortaklığa verilen ve kira ve ortaklık müddeti nihayete eren taşınmaz mallara Hazinece el konulması ve şimdiye kadar ödenmemiş olan kira bedelleriyle ortaklık hasılâtının tahsili; kira ve ortaklık müddeti dolmamış bulunanların ise sözlü ve yazılı anlaşma esasları dairesinde kira ve ortaklık münasebetlerinin devamiyle tahakkuk edecek kira bedelleriyle ortaklık hasılâtının Hazinece tahsili lâzım gelir.

 

Ortaklık, yarıcılık suretiyle mahsulden muayyen bir miktarını mal sahibine, bir kısmını da işletene bırakılmasını ifade eder. Bu takdirde bu konuda yazılı bir sözleşme mevcut ise, sözleşmedeki esaslara, değilse mahallî örf ve âdete göre mevcut mahsulden yarıcıya ait kısmı tefrik edilerek ortağa bırakıldıktan sonra Suriyeliye ait kısmına da Hazinece el konulacaktır.

 

10- Yönetmeliğin 14 üncü maddesi, 3658 sayılı Kanun göreğince hıyar hakkını Suriye Hükûmeti lehine kullanmış olanların her türlü hak ve menfaatları hakkında da bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağını tasrih etmiştir.

 

Bilindiği üzere Hatay Vilâyeti 23/7/1939 tarihininde Türkiye ile Fransa arasında imzalanan ve 3658 sayılı Kanunla tasdik olunan anlaşma ile Anavatana ilhak edilmiştir.

 

Bu anlaşmanın 2 nci maddesiyle, ilhak edilen araziden mütemekkin Hatay vatandaşları otomatik olarak T.C. uyrukluğunu iktisap etmiş ve 3 üncü maddesiyle de bu şahıslardan isteyenlere, anlaşmanın akti tarihinden itibaren altı ay içinde, beyanname vermek suretiyle Suriye ve Lübnan uyrukluluğuna geçme hakkı tanınmış ve bu devletler uyrukluluğunu ihtiyar edenlere 18 ay zarfında mutasarrıf oldukları taşınmaz malları tasfiye mecburiyeti tahmil edilmiştir.

 

Beyanname vermek suretiyle yurdumuzu terkeden ve anlaşmada tesbit edilen 18 aylık süre içinde mallarını tasfiye etmeyenlerin bıraktıkları mallar, Bakanlar Kurulunca ittihaz edilen 30/5/1940 gün ve 2/13629 sayılı Kararnameye müsteniden hazırlanan talimatname esasları dairesinde büyük bir kısmı 2490 sayılı Kanun gereğince Hazinece tasfiye edilmiş ve satıştan elde edilen paralar T.C. Merkez Bankasına bloke edilmişti.

 

Diğer taraftan Hatay'ın Anavatana ilhakı sırasında bir çok kimselerin beyanname vermeden yurdumuzu terkederek Suriye uyrukluğuna girdikleri, Hatay'da malları bulunan bir çok şahsın da esasen Suriye tabiiyetinde bulundukları Bakanlığımıza intikal eden muamelelerden anlaşılmıştır.

 

Satıştan elde edilip T.C. Merkez Bankasına bloke edilen paralar Suriye ve Lübnan uyruklular tefrik edilerek ayrı ayrı bloke edilmiş ise, bu paralar için yapılacak bir muamele yoktur.

 

Bloke edilen bu para uyrukluk durumlarına göre tefrik edilmemiş ise, Suriyelilere ait bulunanların ayrılması ve buna göre keyfiyetin ilgili mercilere bildirilerek bu paralar hakkında da Yönetmeliğin uygulamasının temini lâzımdır.

 

Esasen Suriye uyruklu kimselerle bilâhare Hatay'ın Anavatana ilhakı sırasında beyanname vermeden Suriye tabiiyetine giren şahısların mallariyle hak ve alacakları hakkında da bu Yönetmelik hükümleri gereğince işlem yapılacaktır.

 

Bu sebeple, hıyar hakkını Suriye Devleti lehine kullananların mallarının tasfiyesine son verilecek ve bunlara da Yönetmelik gereğince el konulacaktır.

 

Hıyar haklarını Suriye Devlet lehine kullananlardan metrûk olup Hazinece tasfiye edilen taşınmaz malların satış bedelleri henüz bloke edilmeyerek bedeli metrûk mallar hesabı carisinde kayıtlı ise, bu para bloke edilmeyecek ve saymanlıklarda bu kerre açılacak olan "Suriye uyruklu özel ve tüzel kişilere ait mallar" hesabına intikal ettirilecektir.

 

Hatay merkez ve ilçelerinde "Metrûk mallar hesabı carisi" namı altında açılan emanet hesabındaki paralardan icar, ecrimisil, her türlü menkul satış bedelleri bu hesapta muhafaza edilecek ve bu hesaptaki paralar hakkında 13/5/1940 gün ve 2/13629 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve bu Kararnamenin tatbik şeklini gösterir talimatname esasları dairesinde muamele ifasına devam olunacaktır.

 

11-Paraların emanet hesabında toplanması :

 

Suriye uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ait paralar bütçeye irat kaydedilmeyerek saymanlıklarca "Suriye uyruklu özel ve tüzel kişilere ait mallar" adı altında açılacak emanat hesabında toplanacaktır.

 

12-Evvelce konulmuş olan takyidatın devam edeceği :

 

Bilindiği üzere Suriye uyrukluların Türkiye'de bulunan taşınmaz malları üzerine Bakanlar Kurulunun 13/1/1939 gün ve 2/10250 sayılı, 14/2/1942 tarih ve 2/17317 sayılı ve 18/11/1957 günlü ve 4/9697 sayılı kararnameler ile takyidat konulmuş olup her türlü tedavül ve üzerinde aynî hak tesisi yasaklanmış bulunmaktadır.

 

Bakanlar Kurulunun yukarıda sözü edilen kararnameleri bu kerre uygulamaya konulan Yönetmelik ile kaldırılmamış olduğundan takyidî hükümler devam edecektir.

 

13- Tesbit işleri :

 

A.      Komisyon teşkili :

 

Suriye uyruklulara ait taşınmaz ve taşınır malların tesbiti illerde defterdarın veya tevkil edeceği zatın, ilçelerde mal müdürünün başkanlığında tapu, özel idare ve tarım teşkilâtından birer memurun iştirâkiyle teşkil edilecek bir komisyon tarafından yapılır.

B.      Taşınmaz malların tesbiti :

 

Yönetmelik gereğince tapu idareleri, özel idareler, gümrük ve muhtar ve ihtiyar heyetleri tarafından verilen cetvellerden her köy veya mahhalede Suriyelilere ait taşınmaz mallar teker teker yerine tatbik edilmek suretiyle tesbit heyetleri tarafından bütün vasıfları gösterilmek suretiyle yapılır.

 

Tesbit sırasında tapu kayıtları esas olduğundan evvelâ bunların tesbiti yapılır. Vergi kayıtları ile de karşılaştırılmak suretiyle tahrir ve hesap numaraları cetvele işlenir. Tapusuz olduğu anlaşılan yerler bina ve arazi tahrir kayıtlarına göre, tapulu yerlerin altına yazılır ve altı heyet tarafından imza edilir.

 

C.      Taşınır malların tesbiti :

 

Taşınır mallarda Yönetmelik gereğince gümrük, belediyeler, trafik şubeleri, teknik ziraat müdürlükleri, ziraat odaları ve benzeri teşekküllerle mahalle muhtarları ile köy muhtar ve ihtiyar heyetleri tarafından verilen cetvel ve malumat esas olmak üzere yine tesbit heyetleri tarafından bütün vasıfları belirtilmek, sayılmak, tartılmak ve ölçülmek suretiyle tesbit olunur.

Gerek taşınmaz malların ve gerekse taşınır malların tesbiti sırasında bunların halihazır rayice göre değerleri ve taşınmaz malların ayrıca işgal durumu da komisyon tarafından tesbit edilecektir.

 

D.      Ödenek istenilmesi :

 

İlçelerinde Suriye emvali bulunan kaymakamlar bunların tesbiti için ne miktar ödeneğe ihtiyaç bulunduğunu valiliğe bildirecekler ve valiliklerce de merkez ilçenin ihtiyacı da gösterilmek suretiyle hazırlanacak listeyi derhal Bakanlığımıza göndereceklerdir.

 

14- Tutulacak muavin defter :

 

Her ilçede Hazinece el konulan gayrimenkullere ait mallar için Yönetmeliğin 11 inci maddesi gereğince bir defter tutulacak ve bu defterin kabına "Suriye uyruklu özel ve tüzel kişilerden Hazinece el konulan mallar" ibaresini havi bir etiket yapıştırılacaktır.

 

Bu defter :

 

a) Birinci partiye (Ek. 1) sayılı cetvelin sütunlarını ihtiva etmek şartiyle taşınmaz mallar (Defterinin düzenlenmesinde taşınmaz mallar, sahipleri adlarının baş harflerine göre alfebetik sıra ile aynı şahsa ait olanlar alt alta yazılacaktır.),

 

b) İkinci partiye (Ek. 2) sayılı cetvelin sütunlarını ihtiva etmek şartiyle menkul mallar,

 

c) Üçüncü partiye (Ek. 3) sayılı cetvelin sütunlarını ihtiva etmek üzere para, esham, tahvilât ve müskûkât,

 

d) Dördüncü partiye (Ek. 4) sayılı cetvelin sütunlarını ihtiva etmek üzere motorlu nakil ve tarım araçları,

 

e) Beşinci partiye Suriyelilere ait her türlü hak ve menfaatlar münasip bir şekilde kaydedilecektir.

 

15- Cetveller :

 

Suriye uyruklu özel ve tüzel kişilerin el konulan malları, hak ve menfaatları için merkezde tutulacak ihsaî malûmata esas olmak üzere dört cetvel hazırlanmıştır.

 

a) Taşınmaz mallar için (Ek. 1 sayılı cetvel),

b) Menkul mallar için (Ek. 2 sayılı cetvel),

c) Para, esham, tahvilât ve meskûkât için (Ek. 3 sayılı cetvel),

d) Motorlu nakil ve tarım araçları için (Ek. 4 sayılı cetvel),

düzenlenecektir.

 

İlçelerde üçer nüsha olarak düzenlenecek cetvellerin iki nüshası tapu ve özel idareden verilen cetvellerin ikişer nüshasiyle birlikte vilâyete gönderilecek bir nüshası da dosyasında saklanacaktır.

 

İller merkez ilçesindeki Suriyelilere ait emvali gösterir cetvellerin düzenlenmesinden sonra merkez ilçeden başlanarak mülhak kazalar alfebe sırasiyle merkez kazasının altına yazılmak suretiyle il itibariyle icmalini yapacak ve gerek merkeze ve gerekse ilçelere ait cetvellerin birer nüshasını bu icmale bağlayarak Bakanlığımıza (Millî Emlâk Genel Müdürlüğü) gönderecektir.

 

Bu taminin ve eklerinin kâfi nüshası ilişiktir.

 

Mümkün olan sür'atle mülhakata tebliğini ve Suriyelilere ait emvalin tesbit ve el konulmasına müteallik işlere ehemmiyetle alâkadar olunmasını rica ederim.

 

N. ŞAKAR

Maliye Bakanı Y.

Rifat ÖZENÇ

Müsteşar Muavini

 

 

 

Ek :

4 - Cetvel,

1 - Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü tamimi,

1 - Bankalara yapılan tebligat örneği.

 


 

(*) 13.16.18.32 ve 91 sayılı Tebliğlere bakınız